Meegeneratiewonen — ouders, een volwassen kind of iemand die zorg nodig heeft dichtbij laten wonen — wordt de komende jaren een stuk eenvoudiger. Wij zetten op een rij wat er al verandert, en wat nog in de pijplijn zit.
Ruim 5,5 miljoen Nederlanders gaven in 2024 mantelzorg — zo'n 39% van de bevolking, tegenover 33% tien jaar eerder, blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Die groei, gecombineerd met een overheid die inzet op langer zelfstandig wonen, is precies de reden waarom er nu beweging zit in de regels rond mantelzorg- en familiewoningen. Voor wie overweegt om een ouder, kind of familielid dichtbij te laten wonen, is dit een goed moment om te weten waar u aan toe bent — nu, en straks.
Een mantelzorg- of familiewoning is een zelfstandige woonunit op hetzelfde perceel als de hoofdwoning, met eigen voorzieningen zoals een keuken, badkamer en slaapruimte. Dat kan een vrijstaand bijgebouw zijn in de tuin, of een aanbouw aan de bestaande woning met een eigen entree. Het verschil met een gewoon tuinhuis of berging is wezenlijk: een mantelzorg- of familiewoning is bedoeld om daadwerkelijk in te wonen, en moet dus voldoen aan heel andere eisen op het gebied van isolatie, daglicht, ventilatie en installaties.
Op dit moment is een zelfstandige mantelzorgwoning in de meeste gemeenten alleen vergunningsvrij te plaatsen als er sprake is van een geldige mantelzorgverklaring: een verklaring, vaak van een huisarts of wijkverpleegkundige, die aantoont dat er een actuele zorgbehoefte is. Zonder die verklaring — bijvoorbeeld wanneer u simpelweg dichter bij een ouder wordende ouder wilt wonen, zonder dat er nu al een concrete zorgvraag is — is doorgaans een reguliere omgevingsvergunning nodig, met de bijbehorende proceduretijd en onzekerheid.
Overweegt u een aanbouw of vrijstaand bijgebouw voor inwoning?
Wij denken vrijblijvend met u mee over de mogelijkheden.
Op 1 juli 2026 is de Wet versterking regie volkshuisvesting in werking getreden. Deze wet regelt een breed pakket aan maatregelen op de woningmarkt, en bevat ook de wettelijke basis voor landelijke vergunningsvrije regels voor mantelzorg- en familiewoningen op het achtererf. Een belangrijk onderdeel daarvan: de eis van een actuele zorgvraag — en daarmee de formele mantelzorgverklaring — zou komen te vervallen. Dat betekent dat ook een familiewoning, zonder dat er per se sprake is van mantelzorg, straks eenvoudiger te realiseren zou moeten worden.
“Niet meer wachten tot er een zorgvraag is, maar nu al ruimte maken voor wie u dichtbij wilt hebben.”
Belangrijk om helder te zijn: de landelijke vergunningsvrije regels zelf worden pas per 1 januari 2027 verwacht. De wet die hiervoor de basis legt, is al in werking, maar de concrete uitwerking — de exacte afmetingen, hoogte-eisen en voorwaarden die gaan gelden, vergelijkbaar met de regels voor een gewone aanbouw — moet nog worden vastgesteld. Tot die tijd blijft in de praktijk het huidige beleid van uw gemeente leidend, inclusief de mantelzorgverklaring waar die nog wordt gevraagd. Wij houden deze ontwikkeling voor u in de gaten en werken dit artikel bij zodra er meer bekend is.
In de praktijk zien we twee varianten. De eerste is een aanbouw aan de bestaande woning met een eigen entree en eigen voorzieningen — praktisch omdat er al een fysieke verbinding met het hoofdhuis is, bijvoorbeeld voor extra veiligheid of gemak. De tweede is een vrijstaand bijgebouw op het achtererf, vergelijkbaar in opzet met een groot tuinhuis maar dan volledig geïsoleerd en voorzien van eigen sanitair en keuken — met net wat meer privacy voor beide partijen. Welke variant het beste past, hangt af van de kavel, de bestaande woning en de wensen van de bewoners.
Het aandeel Nederlanders dat mantelzorg geeft, is in tien jaar tijd gestegen van 33% naar 39% van de bevolking, aldus het Sociaal en Cultureel Planbureau. Tegelijkertijd neemt ook het aandeel zwaarbelaste mantelzorgers toe — mensen die naast een baan en eigen gezin ook intensieve zorg verlenen. Een mantelzorgwoning dichtbij, in plaats van zorg over een grotere afstand, is voor een groeiende groep mensen dan ook niet zomaar een luxe, maar een praktische oplossing.
Overweegt u nu al een mantelzorg- of familiewoning, dan hoeft u niet te wachten tot januari 2027: met een geldige mantelzorgverklaring, of via een reguliere vergunningsaanvraag, is het vandaag al mogelijk. Wij denken met u mee over de beste opzet — aanbouw of vrijstaand — en nemen de vergunningssituatie in uw specifieke gemeente vooraf met u door, zodat u niet voor verrassingen komt te staan.
Is een mantelzorgwoning nu al vergunningsvrij?
Op dit moment is een zelfstandige mantelzorgwoning meestal alleen vergunningsvrij te plaatsen met een geldige mantelzorgverklaring, die aantoont dat er een actuele zorgvraag is. Zonder die verklaring is doorgaans een omgevingsvergunning nodig.
Wat verandert er met de Wet versterking regie volkshuisvesting?
Deze wet, die op 1 juli 2026 in werking is getreden, is de basis voor landelijke vergunningsvrije regels voor mantelzorg- en familiewoningen op het achtererf. De formele mantelzorgverklaring zou daarbij komen te vervallen.
Wanneer gaan de vergunningsvrije regels voor mantelzorgwoningen precies in?
De landelijke vergunningsvrije regels worden per 1 januari 2027 verwacht. Dit is nog geen vaststaand feit; de exacte datum en invulling kunnen nog wijzigen tijdens de verdere uitwerking.
Wat is het verschil tussen een mantelzorgwoning en een tuinhuis?
Een tuinhuis is primair bedoeld als opslag- of hobbyruimte; een mantelzorg- of familiewoning is een volwaardige, zelfstandige woonunit met eigen voorzieningen, bedoeld om in te wonen.
Kunnen jullie een mantelzorgwoning voor mij realiseren?
Wij bouwen dit soort woonunits als vrijstaand bijgebouw op het achtererf of als aanbouw met een eigen entree, en checken vooraf wat er in uw specifieke situatie wel en niet vergunningsvrij mag.
Benieuwd naar de mogelijkheden op uw eigen kavel? Bekijk onze pagina's over aanbouw & uitbouw en tuinhuis & berging, of lees over de actuele regels in ons artikel “Vergunningsvrij aanbouwen in 2026”.
Wij denken vrijblijvend met u mee over de mogelijkheden op uw kavel.